Graecismus

Adiecere bonae paulo plus artis Athenae, /
scilicet ut uellem curuo dinoscere rectum /
atque inter siluas Academi quaerere uerum.
[Flash 9 is required to listen to audio.]
Josquin Desprez

—Motet 'Dulces exuviae' a 4

Josquin des Prez (1450/1455 - 1521): Motet “Dulces exuviae” a 4
Paul Van Nevel - Huegas Ensemble (2000)

Aeneis: IV.650-653
Publius Vergilius Maro

‘dulces exuuiae, dum fata deusque sinebat,
accipite hanc animam meque his exsoluite curis.
uixi et quem dederat cursum Fortuna peregi,
et nunc magna mei sub terras ibit imago.

Eneida: IV.650-653
Virgílio (Trad. José Victorino Barreto Feio)

Doces despojos, para mim tão doces
Enquanto deus e o fado o consentiam.
Esta alma recebei e destas penas
Me libertai! Vivi, e enchi o curso
Que a fortuna me havia destinado:
E grande e gloriosa a sombra minha
Agora baixará da terra ao centro.

Did Sappho and Alcaeus Ever Meet? Symmetries of Myth and Ritual in Performing the Songs of Ancient Lesbos

Sappho and Alcaeus

Lawrence Alma-Tadema (1836-1912): Sappho and Alcaeus (1881)

DID SAPPHO AND ALCAEUS EVER MEET? SYMMETRIES OF MYTH AND RITUAL IN PERFORMING THE SONGS OF ANCIENT LESBOS

Gregory Nagy

[This is an electronic version of an article that appeared in Literatur und Religion I. Wege zu einer mythisch–rituellen Poetik bei den Griechen (ed. A. Bierl, R. Lämmle, K. Wesselmann; Basiliensia – MythosEikonPoiesis, vol. 1.1) 211–269. Berlin / New York, 2007. The original pagination of the article will be indicated in this electronic version by way of double-square brackets (“[[“ and “]]”). For example, “[[211|212]]” indicates where p. 211 of the printed article ends and p. 212 begins.]

Myth and ritual tend to be segregated from one another in classical studies. [1A contributing cause is a general lack of sufficient internal evidence concerning the relationship of myth and ritual in ancient Greek society. Another contributing cause is a failure to consider the available comparative evidence. This situation has led to an overly narrow understanding of myth and ritual as concepts - and to the emergence of a false dichotomy between these two narrowed concepts. A sustained anthropological approach can help break down this dichotomy. [2Applying such an approach, I have argued that myth is actually an aspect of ritual in situations where a given myth comes to life in performance - and where that performance counts as part of a ritual.[3I propose to develop this argument further here by considering mythological themes evoked in singing the songs of Sappho and Alcaeus in various ritual contexts. I will focus on themes involving Aphrodite and Dionysus, which will be relevant to the question that I ask in the title: did Sappho and Alcaeus ever meet? [4]

Click here to read this article from the Center for Hellenic Studies - Harvard University.

Norbert Schroedl (1842-1912): The Poet Anacreon with his Muses (1890)

Norbert Schroedl (1842-1912): The Poet Anacreon with his Muses (1890)

[Flash 9 is required to listen to audio.]
J. S. Bach

—Mattheus-Passion BWV 244 - Part 1 -XVIII- Da kam Jesus mit ihnen zu einem Hofe

Johann Sebastian Bach (1685 - 1750): Matthäus-passion BWV 244: 18. Rezitativ
Philippe Herreweghe - Collegium Vocale Gent (1998) 

Matthäus 26:36-38
Über. Martin Luther

Κατὰ Ματθαῖον 26:36-38
Scrivener’s Textus Receptus 1894

Mateus 26:36-38
Trad. José Ferreira de Almeida

36. Da kam Jesus mit ihnen zu einem Hofe, der hieß Gethsemane, und sprach zu seinen Jüngern: Setzet euch hier, bis daß ich dorthin gehe und bete.

36. Τότε ἔρχεται μετ’ αὐτῶν ὁ Ἰησοῦς εἰς χωρίον λεγόμενον Γεθσημανῆ, καὶ λέγει τοῖς μαθηταῖς, Καθίσατε αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀπελθὼν προσεύξωμαι ἐκεῖ.

36. Então chegou Jesus com eles a um lugar chamado Getsêmani, e disse a seus discípulos: Assentai-vos aqui, enquanto vou além orar.

37. Und nahm zu sich Petrus und die zwei Söhne des Zebedäus und fing an zu trauern und zu zagen.

37. καὶ παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς δύο υἱοὺς Ζεβεδαίου, ἤρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν.

37. E, levando consigo Pedro e os dois filhos de Zebedeu, começou a entristecer-se e a angustiar-se muito.

38. Da sprach Jesus zu ihnen: Meine Seele ist betrübt bis an den Tod; bleibet hier und wachet mit mir.

38. τότε λέγει αὐτοῖς, Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε καὶ γρηγορεῖτε μετ’ ἐμοῦ.

38. Então lhes disse: A minha alma está cheia de tristeza até a morte; ficai aqui, e velai comigo.

[Flash 9 is required to listen to audio.]
Franz Schubert

—An die Leier D 737

Franz Schubert (1797 - 1828): Lied D. 737 “An die Leier”
Bryn Terfel & Malcom Martineau (1994)

An die Leier
Anakreontik (Übers. Franz Seraph Ritter von Bruchmann)

Ich will von Atreus’ Söhnen,
Von Kadmus will ich singen!
Doch meine Saiten tönen
Nur Liebe im Erklingen.

Ich tauschte um die Saiten,
Die Leier möcht ich tauschen!
Alcidens Siegesschreiten
Sollt ihrer Macht entrauschen!

Doch auch die Saiten tönen
Nur Liebe im Erklingen! 

So lebt denn wohl, Heroen!
Denn meine Saiten tönen
Statt Heldensang zu drohen,
Nur Liebe im Erklingen.

Anacreontea: 23 (ὠδή No. 1)

Θέλω λέγειν Ἀτρείδας,
θέλω δὲ Κάδμον ἄιδειν,
ὁ βάρβιτος δὲ χορδαῖς
ἔρωτα μοῦνον ἠχεῖ.

ἤμειψα νεῦρα πρώην
καὶ τὴν λύρην ἅπασαν·
κἀγὼ μὲν ἦιδον ἄθλους
Ἡρακλέους, λύρη δέ
ἔρωτας ἀντεφώνει.

χαίροιτε λοιπὸν ἡμῖν,
ἥρωες· ἡ λύρη γάρ
μόνους ἔρωτας ἄιδει.

Ode No. 1
Odes Anacreônticas (Trad. David Lopes da Silva)

Quero dizer os Atridas,
e quero cantar Cadmo,
mas a lira, suas cordas,
apenas a Eros ecoa.

Ontem troquei as cordas
e a lira inteira;
eu cantava os trabalhos
de Héracles; e a lira
respondia com Amores

Adeus nossos heróis:
pois a lira apenas
canta os Amores. 

Homer: Iliad: XXIV.695-746

Jacques-Louis David (1748 - 1825): Andromache mourning Hector (1783)

Jacques-Louis David (1748 - 1825): Andromache mourning Hector (1783)

Ἰλιάς: XXIV.695-746
Ὅμηρος

Ἠὼς δὲ κροκόπεπλος ἐκίδνατο πᾶσαν ἐπ᾽ αἶαν,
οἳ δ᾽ εἰς ἄστυ ἔλων οἰμωγῆι τε στοναχῆι τε
ἵππους, ἡμίονοι δὲ νέκυν φέρον. οὐδέ τις ἄλλος
ἔγνω πρόσθ᾽ ἀνδρῶν καλλιζώνων τε γυναικῶν,
ἀλλ᾽ ἄρα Κασσάνδρη ἰκέλη χρυσῆι Ἀφροδίτηι
Πέργαμον εἰσαναβᾶσα φίλον πατέρ᾽ εἰσενόησεν
ἑσταότ᾽ ἐν δίφρωι, κήρυκά τε ἀστυβοώτην·
τὸν δ᾽ ἄρ᾽ ἐφ᾽ ἡμιόνων ἴδε κείμενον ἐν λεχέεσσι·
κώκυσέν τ᾽ ἄρ᾽ ἔπειτα γέγωνέ τε πᾶν κατὰ ἄστυ·
ὄψεσθε Τρῶες καὶ Τρωιάδες Ἕκτορ᾽ ἰόντες,
εἴ ποτε καὶ ζώοντι μάχης ἐκνοστήσαντι
χαίρετ᾽, ἐπεὶ μέγα χάρμα πόλει τ᾽ ἦν παντί τε δήμωι.
ὣς ἔφατ᾽, οὐδέ τις αὐτόθ᾽ ἐνὶ πτόλεϊ λίπετ᾽ ἀνὴρ
οὐδὲ γυνή· πάντας γὰρ ἀάσχετον ἵκετο πένθος·
ἀγχοῦ δὲ ξύμβληντο πυλάων νεκρὸν ἄγοντι.
πρῶται τόν γ᾽ ἄλοχός τε φίλη καὶ πότνια μήτηρ
τιλλέσθην ἐπ᾽ ἄμαξαν ἐΰτροχον ἀΐξασαι
ἁπτόμεναι κεφαλῆς· κλαίων δ᾽ ἀμφίσταθ᾽ ὅμιλος.
καί νύ κε δὴ πρόπαν ἦμαρ ἐς ἠέλιον καταδύντα
Ἕκτορα δάκρυ χέοντες ὀδύροντο πρὸ πυλάων,
εἰ μὴ ἄρ᾽ ἐκ δίφροιο γέρων λαοῖσι μετηύδα·
εἴξατέ μοι οὐρεῦσι διελθέμεν· αὐτὰρ ἔπειτα
ἄσεσθε κλαυθμοῖο, ἐπὴν ἀγάγωμι δόμον δέ.
ὣς ἔφαθ᾽, οἳ δὲ διέστησαν καὶ εἶξαν ἀπήνηι.
οἳ δ᾽ ἐπεὶ εἰσάγαγον κλυτὰ δώματα, τὸν μὲν ἔπειτα
τρητοῖς ἐν λεχέεσσι θέσαν, παρὰ δ᾽ εἷσαν ἀοιδοὺς
θρήνων ἐξάρχους, οἵ τε στονόεσσαν ἀοιδὴν
οἳ μὲν ἄρ᾽ ἐθρήνεον, ἐπὶ δὲ στενάχοντο γυναῖκες.
τῆισιν δ᾽ Ἀνδρομάχη λευκώλενος ἦρχε γόοιο
Ἕκτορος ἀνδροφόνοιο κάρη μετὰ χερσὶν ἔχουσα·
ἆνερ ἀπ᾽ αἰῶνος νέος ὤλεο, κὰδ δέ με χήρην
λείπεις ἐν μεγάροισι· πάϊς δ᾽ ἔτι νήπιος αὔτως
ὃν τέκομεν σύ τ᾽ ἐγώ τε δυσάμμοροι, οὐδέ μιν οἴω
ἥβην ἵξεσθαι· πρὶν γὰρ πόλις ἥδε κατ᾽ ἄκρης
πέρσεται· ἦ γὰρ ὄλωλας ἐπίσκοπος, ὅς τέ μιν αὐτὴν
ῥύσκευ, ἔχες δ᾽ ἀλόχους κεδνὰς καὶ νήπια τέκνα,
αἳ δή τοι τάχα νηυσὶν ὀχήσονται γλαφυρῆισι,
καὶ μὲν ἐγὼ μετὰ τῆισι· σὺ δ᾽ αὖ τέκος ἢ ἐμοὶ αὐτῆι
ἕψεαι, ἔνθά κεν ἔργα ἀεικέα ἐργάζοιο
ἀθλεύων πρὸ ἄνακτος ἀμειλίχου, ἤ τις Ἀχαιῶν
ῥίψει χειρὸς ἑλὼν ἀπὸ πύργου λυγρὸν ὄλεθρον
χωόμενος, ὧι δή που ἀδελφεὸν ἔκτανεν Ἕκτωρ
ἢ πατέρ᾽ ἠὲ καὶ υἱόν, ἐπεὶ μάλα πολλοὶ Ἀχαιῶν
Ἕκτορος ἐν παλάμηισιν ὀδὰξ ἕλον ἄσπετον οὖδας.
οὐ γὰρ μείλιχος ἔσκε πατὴρ τεὸς ἐν δαῒ λυγρῆι·
τὼ καί μιν λαοὶ μὲν ὀδύρονται κατὰ ἄστυ,
ἀρητὸν δὲ τοκεῦσι γόον καὶ πένθος ἔθηκας
Ἕκτορ· ἐμοὶ δὲ μάλιστα λελείψεται ἄλγεα λυγρά.
οὐ γάρ μοι θνήισκων λεχέων ἐκ χεῖρας ὄρεξας,
οὐδέ τί μοι εἶπες πυκινὸν ἔπος, οὗ τέ κεν αἰεὶ
μεμνήιμην νύκτάς τε καὶ ἤματα δάκρυ χέουσα.
ὣς ἔφατο κλαίουσ᾽, ἐπὶ δὲ στενάχοντο γυναῖκες.

Ilíada: XXIV.695-746
Homero (Trad. Haroldo de Campos)

Éos-Aurora expandia o peplo amarelo-cróceo
por toda a terra. Incitam, com lamento e lástima,
os corcéis até a pólis, os mulos portando
o cadáver. Nenhum dos Tróicos e Troianas,
belas-cinturas, deu-se conta, só Cassandra,
símil à áurea Afrodite, viu, do alto de Pérgamo,
o pai, de pé, na biga, e o arauto voz-da-pólis.
E avistou, sobre os mulos, jazendo na essa, Héctor.
Gemendo, gritou para a cidade inteira: “Ó
habitantes de Tróia, vinde, todos, ver Héctor!
Quando em vida, ao voltar da batalha, exultáveis:
para a urbe e os cidadãos era uma glória!” Disse.
E homem nenhum, mulher nenhuma na urbe quedam-se;
transidos de indomável dor, chegam-se às portas,
dirigindo-se a Príamo, condutor do morto.
A esposa amada e a mãe vetusta, antes de todos
lançam-se ao carro, belas-rodas, arrancando-se
os cabelos, rocando a testa de Héctor. Circun-
chorava a multidão. E assim, até o tramonto
de Hélio-Sol ficariam chorando junto às portas,
não fora o ancião, da biga, exortar o seu povo:
“Dai passagem aos mulos; depois, saciareis
o pranto, assim que eu porte o cadáver ao paço.”
Falou. Se arreda a turba, dando passo ao carro.
O morto é trasladado ao preclaro solar
e posto sobre um leito encordoado. A seu lado,
cantores entoam trenos, em tom lastimoso,
e, flébil, o responso das mulheres segue-os;
braços-blancos, Andrômeda ergue seu lamento:
a cabeça do mata-homens, Héctor, sustendo,
entre as mãos: “Jovem saíste da vida, marido,
deixando-me, no paço, viúva com um filho
tão tenro, por nós ambos - pais a quem a Moira
mal-agoura -, gerado, e que não posso crer
atinja a mocidade, já que a urbe ruirá;
morreu-lhe o paladino, tu que a defendias
e protegias esposas e crianças pequenas.
Serão todas, comigo, arrastadas às côncavas
naus, em breve; e tu, filho, me seguirás aonde
irás em vis labores laborar, em prol
de um duro senhor; caso não sejas lançado
da torre, por um Dânao, preso pela mão,
- deplorável morte! -, ira contra Héctor, quem sabe,
que lhe matara o irmão, o pai, ou mesmo o filho,
uma vez que muitíssimos Aqueus morderam,
por mão de Héctor, a terra vasta. Teu pai não
era brando na guerra má. Por isso, todos
na pólis o deploram. Pena e pranto aos pais
trouxeste, ó Héctor, insólitos, máxime a mim:
as mãos, ao morrer, não me estendeste, tampouco
me deste um dito sábio, lembrável sempre entre
lágrimas, noite e dia.” Falou, chorando, e os ais
das mulheres ecoaram-na… . 

Vergil: Aeneid: II.705-711, 717-731

Federico Barocci - Aeneas' Flight from Troy (1598)

Federico Barocci (1526 - 1612): Aeneas’ Flight from Troy (1598)

Aeneis: II.705-711, 717-731
Publius Vergilius Maro

… et iam per moenia clarior ignis
auditur, propiusque aestus incendia uoluunt.
‘ergo age, care pater, ceruici imponere nostrae;
ipse subibo umeris nec me labor iste grauabit;
quo res cumque cadent, unum et commune periclum,
una salus ambobus erit. mihi paruus Iulus
sit comes, et longe seruet uestigia coniunx.

tu, genitor, cape sacra manu patriosque penatis;
me bello e tanto digressum et caede recenti
attrectare nefas, donec me flumine uiuo
abluero.’
haec fatus latos umeros subiectaque colla
ueste super fuluique insternor pelle leonis,
succedoque oneri; dextrae se paruus Iulus
implicuit sequiturque patrem non passibus aequis;
pone subit coniunx. ferimur per opaca locorum,
et me, quem dudum non ulla iniecta mouebant
tela neque aduerso glomerati examine Grai,
nunc omnes terrent aurae, sonus excitat omnis
suspensum et pariter comitique onerique timentem.
iamque propinquabam portis omnemque uidebar
euasisse uiam …

Eneida: II.705-711, 717-731
Virgílio (Trad. José Victorino Barreto Feio)

… e já no recinto da cidade
se ouve mais claro o fogo, e mais de perto
volve o incêndio as ondeantes lavaredas.
“Eia pois, caro pai, ao meu pescoço
te abraça: levar-te-ei sobre meus ombros,
nem me há de molestar tão doce peso:
a nós ambos será comum o risco,
comum a salvação em todo o trance.
Só Iulo a meu lado me acompanhe,
e a esposa um pouco atrás meus passos siga.

…  Tu nas mãos toma,
pai, os deuses da pátria e as cousas sacras:
a mim, que venho de tão crua guerra
e recente matança, tinto em sangue,
tocar-lhe com as minhas não é dado,
enquanto em vivo arroio me não lave”.

Isto dizendo, os ombros e pescoço,
co’o manto e de um leão co’a fulva pele,
cubro, m’inclino e ao peso me submeto:
à destra se me apega o tenro Iulo
e a passos desiguais a seu pai segue;
atrás de mim a esposa vem marchando.
Por escuras vielas nos metemos:
e a mim, a quem nem dardos arrojados,
nem cerradas colunas de inimigos
na minha frente, há pouco punham medo,
qualquer bulir de folha ora me aterra,
me assusta qualquer som e me amedronta,
temendo por quem levo sobre os ombros
e por quem me acompanha… .

Bartolome Leonardo de Argensola (1562 - 1631)

Soneto

Yo os quiero confesar, don Juan, primero,
que ese blanco y carmín de doña Elvira
no tiene de ella más, si bien se mira,
que el haberle costado su dinero. 

Pero también que confeséis yo quiero
que es tanta la beldad de su mentira,
que en vano a competir con ella aspira
belleza igual en rostro verdadero.

¿Qué, pues, que yo mucho perdido ande
por un engaño tal, ya que sabemos
que nos engaña igual Naturaleza?

Porque ese cielo azul que todos vemos
ni es cielo ni es azul; ¿y es menos grande,
por no ser realidad, tanta belleza?

Anacreon: PMG 358

Johann Heinrich, the Elder (1722 - 1789): The Mocking of Anacreon (1754)

Johann Heinrich, the Elder (1722 - 1789): The Mocking of Anacreon (1754)

PMG 358
Ἀνακρέων 

σφαίρῃ δηὖτέ με πορφυρέῃ
βάλλων χρυσοκόμης Ἔρως,
νήνι ποικιλοσαμβάλῳ
συμπαίζειν προκαλεῖται.
ἣ δ’ — ἐστὶν γὰρ ἀπ’ εὐκτίτου
Λέσβου — τὴν μὲν ἐμὴν κόμην —
λευκὴ γάρ — καταμέμφεται,
πρὸς δ’ ἄλλην τινὰ χάσκει.

PMG 358
Anacreonte (Trad. Frederico Lourenço)

De novo com sua esfera purpúrea
o Amor de dourados cabelos me atinge,
e com a rapariga de coloridas sandálias
me convida a brincar.
Mas ela (pois vem lá da bem fundada
Lesbos) os meus cabelos
já brancos censura com desdém,
e olha embasbacada para 
 outra raparida. 

Étienne de La Vallée Poussin (1735 - 1802): Anacreon, Sappho, Eros and a Female Dancer (1790)

Étienne de La Vallée Poussin (1735 - 1802): Anacreon, Sappho, Eros and a Female Dancer (1790)